Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) jest obecnie jednym z najczęściej wykorzystywanych instrumentów restrukturyzacyjnych. Jego popularność wynika przede wszystkim ze stosunkowo szybkiego przebiegu, ograniczonego zaangażowania sądu oraz możliwości prowadzenia negocjacji z wierzycielami przy zachowaniu kontroli nad przedsiębiorstwem przez dłużnika. Skuteczność tego postępowania nie zależy jednak wyłącznie od atrakcyjności propozycji układowych. W praktyce powodzenie restrukturyzacji opiera się na dwóch fundamentach: zdolności przedsiębiorstwa do regulowania bieżących zobowiązań oraz rzetelnym ustaleniu struktury zadłużenia.
Restrukturyzacja nie może finansować dalszych strat
Jednym z podstawowych błędów popełnianych przez przedsiębiorców rozpoczynających restrukturyzację jest traktowanie postępowania o zatwierdzenie układu jako mechanizmu pozwalającego na dalsze nieregulowanie zobowiązań.
Tymczasem istota restrukturyzacji jest dokładnie odwrotna. Układ ma rozwiązać problem zadłużenia powstałego przed określonym momentem, natomiast przedsiębiorstwo powinno być zdolne do regulowania zobowiązań powstających na bieżąco.
Zgodnie z art. 211 ust. 4 Prawa restrukturyzacyjnego wierzytelności powstałe po dniu układowym nie są objęte układem. Oznacza to, że nowe zobowiązania wobec dostawców, pracowników, wynajmujących, podmiotów finansujących czy innych kontrahentów powinny być wykonywane zgodnie z ich terminami płatności.
Nie jest to wyłącznie kwestia płynności finansowej czy wiarygodności biznesowej. Ustawodawca wiąże brak wykonywania nowych zobowiązań bezpośrednio z oceną realności układu. Zgodnie z art. 165 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego sąd odmawia zatwierdzenia układu, jeżeli jest oczywiste, że układ nie będzie wykonany. Co szczególnie istotne, ustawa wprowadza domniemanie, że układ nie będzie wykonany, jeżeli dłużnik nie wykonuje zobowiązań powstałych po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego.
Dlatego przed rozpoczęciem PZU konieczne jest przygotowanie nie tylko propozycji dla dotychczasowych wierzycieli, lecz przede wszystkim realistycznego budżetu płynnościowego. Restrukturyzacja nie powinna polegać na zastąpieniu starego zadłużenia nowym. Jeżeli po rozpoczęciu procesu przedsiębiorstwo ponownie zaczyna generować przeterminowane zobowiązania, jest to sygnał, że problem ma charakter strukturalny, a przedstawiony model naprawczy może wymagać zasadniczej korekty.
Bieżące płatności budują również zaufanie wierzycieli
Regularne regulowanie nowych zobowiązań ma także ogromne znaczenie negocjacyjne.
Wierzyciel podejmujący decyzję o głosowaniu nad układem ocenia nie tylko wysokość proponowanej spłaty. W praktyce zadaje sobie przede wszystkim pytanie, czy przedsiębiorstwo po restrukturyzacji będzie zdolne funkcjonować i wykonywać układ.
Jeżeli kontrahenci widzą, że po dniu układowym faktury związane z nowymi dostawami są regulowane terminowo, a przedsiębiorstwo odzyskało dyscyplinę płatniczą, wzrasta wiarygodność przedstawionych prognoz. Jeżeli natomiast podczas trwania PZU powstają kolejne zaległości, nawet bardzo atrakcyjne propozycje układowe mogą zostać uznane za niewiarygodne.
Bieżąca obsługa zobowiązań powinna być zatem traktowana jako jeden z podstawowych mierników skuteczności restrukturyzacji.
Spis wierzytelności – finansowa mapa postępowania
Drugim filarem prawidłowo przygotowanego PZU jest kompletny i prawidłowy spis wierzytelności.
Nie jest to dokument o charakterze wyłącznie księgowym. Od prawidłowego ustalenia wierzycieli, wartości ich wierzytelności, charakteru zabezpieczeń, sporności oraz przynależności do odpowiednich grup zależy między innymi wynik głosowania nad układem.
Prawo restrukturyzacyjne wymaga, aby spis wierzytelności oraz spis wierzytelności spornych były elementami dokumentacji postępowania. Sprawozdanie nadzorcy układu dołączane do wniosku o zatwierdzenie układu obejmuje m.in. spis wierzytelności sporządzony przez nadzorcę, spis wierzytelności spornych oraz wskazanie łącznej sumy wierzytelności i udziału wierzytelności spornych.
Jest to szczególnie istotne dlatego, że poziom wierzytelności spornych może zdecydować o możliwości zatwierdzenia układu. Sąd odmawia zatwierdzenia układu w PZU, jeżeli suma spornych wierzytelności uprawniających do głosowania przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania.
Błąd w ustaleniu zadłużenia może zatem wpłynąć nie tylko na relację z pojedynczym wierzycielem, ale również na matematyczny wynik całego głosowania.
Weryfikacja z wierzycielami powinna być standardem dobrej restrukturyzacji
Przepisy nie nakładają obowiązku uzyskania od każdego wierzyciela formalnego potwierdzenia salda przed przeprowadzeniem głosowania. W praktyce jednak weryfikacja spisu wierzytelności bezpośrednio z wierzycielami powinna być jednym z kluczowych elementów przygotowania PZU.
Dane pochodzące wyłącznie z systemu księgowego dłużnika mogą bowiem nie odpowiadać rzeczywistemu stanowi rozliczeń. Rozbieżności pojawiają się między innymi w zakresie naliczonych odsetek, not obciążeniowych, kompensat, faktur korygujących, cesji wierzytelności, dokonanych częściowych spłat czy zabezpieczeń.
Dlatego przed rozpoczęciem zasadniczego etapu głosowania celowe jest przeprowadzenie procedury uzgodnienia sald z najważniejszymi wierzycielami. Powinna ona obejmować przede wszystkim potwierdzenie wysokości należności głównej, należności ubocznych, podstawy wierzytelności, terminów wymagalności, zabezpieczeń oraz informacji, czy wierzytelność jest kwestionowana.
Taka weryfikacja pełni jednocześnie funkcję negocjacyjną. Kontakt z wierzycielem nie powinien rozpoczynać się dopiero w chwili przesłania propozycji układowych. Wcześniejsze wyjaśnienie salda i usunięcie rozbieżności pozwala ograniczyć liczbę sporów w najbardziej newralgicznym momencie postępowania.
Pominięty wierzyciel może stać się problemem po zatwierdzeniu układu
Kompletność danych ma znaczenie również dla skutków prawnych zatwierdzonego układu. Co do zasady układ wiąże wierzycieli, których wierzytelności są według ustawy objęte układem, nawet jeżeli nie znalazły się one w spisie. Ustawa przewiduje jednak istotny wyjątek: układ nie wiąże wierzycieli, których dłużnik nie ujawnił i którzy nie byli uczestnikami postępowania.
W praktyce oznacza to, że kompletna identyfikacja wierzycieli jest także elementem zabezpieczenia przedsiębiorstwa na przyszłość. Prawomocnie zatwierdzony układ nie powinien pozostawiać poza procesem nieujawnionych zobowiązań, które po zakończeniu restrukturyzacji mogą ponownie stać się przedmiotem indywidualnego dochodzenia.
Dlatego dobrym standardem przygotowania PZU jest porównanie spisu nie tylko z księgami rachunkowymi, lecz również z umowami, rachunkami bankowymi, prowadzonymi postępowaniami sądowymi i egzekucyjnymi, rejestrami zabezpieczeń oraz potwierdzeniami uzyskanymi od samych wierzycieli.
PZU zaczyna się od danych i płynności, nie od głosowania
Skuteczne postępowanie o zatwierdzenie układu nie rozpoczyna się od wysłania kart do głosowania. Powinno rozpocząć się znacznie wcześniej – od odpowiedzi na dwa podstawowe pytania: czy przedsiębiorstwo jest w stanie od dnia układowego terminowo finansować swoją bieżącą działalność oraz czy dokładnie wiadomo, komu, ile i z jakiego tytułu jest winne.
Dopiero na tej podstawie można budować wiarygodne propozycje układowe.
Rzetelnie zweryfikowany spis wierzytelności pozwala prawidłowo określić strukturę wierzycieli i wynik głosowania, natomiast terminowe regulowanie zobowiązań bieżących potwierdza, że przedsiębiorstwo rzeczywiście odzyskało zdolność do samodzielnego funkcjonowania.
Postępowanie o zatwierdzenie układu nie powinno być więc traktowane jako kilkumiesięczna ochrona przed wierzycielami. Jest to okres, w którym przedsiębiorstwo musi udowodnić wierzycielom, nadzorcy układu, a następnie sądowi, że po uporządkowaniu historycznego zadłużenia posiada realną zdolność do dalszego działania.
W praktyce można tę zasadę sprowadzić do prostego stwierdzenia: dobry układ opiera się na dwóch liczbach – rzeczywistym zadłużeniu na dzień układowy i dodatniej zdolności do regulowania zobowiązań od dnia następnego.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne, w szczególności art. 165, art. 166, art. 211, art. 220 oraz art. 226a i nast.
